Dostęp do niektórych treści

Czasem zdarza się, że niektóre informacje dla ich poprawnego zrozumienia wymagają szerszego kontekstu. Zdarza się też, że coś jest zaledwie wstępnym szkicem lub informacja specjalistyczną – z tych względów zdecydowałam się ograniczyć dostęp do takich zapisów na tym blogu.

Warunkiem dostępu do nich jest podanie hasła.

Osoby zainteresowane proszę o kontakt przez e-mail szkoły.

NADUŻYWANIE SUBSTANCJI NIE POWODUJĄCYCH UZALEŻNIENIA (F55)

NADUŻYWANIE SUBSTANCJI
NIE POWODUJĄCYCH UZALEŻNIENIA (F55)

Od wielu lat coraz większym problemem medycznym jest używanie rozmaitych substancji nie prowadzących do uzależnienia, ale powodujących rozmaite konsekwencje, nieraz zaburzenia somatyczne (uszkodzenia nerek, zaburzenia elektrolitowe itp.). Nadużywanie ich jest bardzo ułatwione powszechną dostępnością wielu leków, popularyzowaniem „homeopatycznych” produktów reklamowanych jako ułatwiające sen, trawienie, poprawiające samopoczucie itp.
Współcześnie są to przede wszystkim środki przeciwdepresyjne (nie uzasadnione ich stosowanie klasyfikuje się w grupie F55.0), przeczyszczające (F55.1) i przeciwbólowe (F55.2), alkalizujące (F55.3), witaminy (F55.4), sterydy i hormony (F55.5), rozmaite preparaty ziołowe i „ludowe” środki lecznicze, których skład i działanie są często nie dość dobrze znane (F55.6) oraz wiele innych leków, np. moczopędnych (F55.8).
Podstawowym problemem jest tu nawyk, nieraz nie poddający się korekcie poprzez udzielanie informacji ani innymi sposobami. Mamy tu do czynienia z podobnym zjawiskiem jak w przypadku uzależnień od substancji psychoaktywnych -nie stwierdza się jednak ani ewidentnie psychotropowego efektu działania tych środków, ani objawów abstynencji w przypadku ich odstawienia.
Uzależnienia od środków psychoaktywnych, powodujących zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania, klasyfikowane w kategoriach F10 – F19, są przede wszystkim konsekwencją efektów działania różnych substancji. Zaburzenia psychiczne: świadomości (zwłaszcza halucynozy), zespoły euforii, depresji itp. są bądź celem ich przyjmowania, bądź ich skutkami. Potrzeba nawykowego sięgania po te środki łączy się z dążeniem do uzyskania oszołomienia – i uzależnieniem od tego sposobu radzenia sobie z sobą i z trudną sytuacją. Jak wiadomo, może także dojść do uzależnienia biologicznego. Natomiast nawyk przyjmowania substancji nie mających bezpośredniego wpływu na przeżywanie, ma charakter uzależnienia od czynności samego przyjmowania tych środków, a nie od ich efektów.
Jest to uzależnienie raczej od dokonywania pewnych aktów i zachowań, niż od tego, co jest ich treścią i celem. Skądinąd wyobrażenia o działaniu takich „neutralnych” leków, ziół itp. decydują nieraz o ich efektach. Mają one dla chorego nieraz analogiczną wartość (np. poprawa samopoczucia) jak substancje per se psychoaktywne.

Nieorganiczne zaburzenia snu (F51)

Nieorganiczne zaburzenia snu (F51)

Zaburzenia snu są często jednym z objawów innego schorzenia, psychicznego lub somatycznego. Jeśli zaburzenia snu stanowią jedną z głównych dolegliwości i są postrzegane jako odrębne schorzenie, to zazwyczaj posługujemy się kodem nieorganicznych zaburzeń snu łącznie ze stosownym rozpoznaniem, w którym uwzględniamy objawy psychopatologiczne i stan patofizjologiczny stwierdzane w konkretnym przypadku. Rozpoznaniem nieorganicznych zaburzeń snu posługujemy się tylko wtedy, gdy pierwotną przyczyną są czynniki emocjonalne. Rozpoznanie to nie obejmuje zaburzeń snu spowodowanych znanymi schorzeniami somatycznymi.

Do nieorganicznych zaburzeń snu zaliczamy:

  • Bezsenność nieorganiczną
  • Nieorganiczną hipersomnię
  • Nieorganiczne zaburzenia rytmu snu i czuwania
  • Somnambulizm (sennowłóctwo)
  • Lęki nocne
  • Koszmary senne
  • Inne organiczne zaburzenia snu
  • Nieorganiczne zaburzenia snu, nie określone

Bezsenność nieorganiczna
Bezsenność nieorganiczna polega na niedostatecznej ilości i/lub jakości snu, utrzymującej się przez dłuższy czas. Stwierdza się trudności w zasypianiu, trudności w utrzymaniu snu lub zbyt wczesne budzenie się. Bezsenność jest częstym objawem licznych zaburzeń psychicznych i somatycznych.

Bezsenności towarzyszy także pogorszenie funkcjonowania za dnia wynikające z obiektywnie występującej senności lub subiektywnego poczucia zmęczenia.
Zaburzenia snu występują co najmniej trzy razy w tygodniu przez co najmniej 1 miesiąc.

Szacuje się, że bezsenność dotyka ok. 30% dorosłych Polaków i aż 90% ludzi powyżej 60. roku życia. Choć w większości przypadków leczenie daje dobre rezultaty, wielu chorych nie podejmuje go, przez co zaburzenie staje się przewlekłe.

Brak wypoczynku spowodowany zbyt krótkim lub zbyt płytkim snem niekorzystnie wpływa na samopoczucie, funkcjonowanie za dnia oraz zdrowie. Do najważniejszych następstw bezsenności należy zaliczyć: zmniejszoną odporność na stres, obniżenie nastroju, zaburzenia koncentracji i pamięci, obniżenie odporności organizmu na czynniki chorobotwórcze.

Przyczyny bezsenności
Bezsenność może być zaburzeniem niezwiązanym z innymi zaburzeniami lub chorobami (bezsenność pierwotna – nieorganiczna). Często zdarza się jednak, że jest objawem chorób somatycznych lub zaburzeń psychicznych (bezsenność wtórna).

Do najczęstszych przyczyn bezsenności pierwotnej (nieorganicznej) należą przede wszystkim: złe nawyki związane ze snem (np. przegrzewanie sypialni, zasypianie przy radiu lub telewizorze, przejadanie się tuż przed snem), styl życia (np. nieuregulowany rytm dobowy, wykonywanie pobudzających czynności przed snem) lub nieustanny stres (np. praca związana z dużym obciążeniem psychicznym, problemy rodzinne, zawodowe itp.). Częstym powodem trudności z zasypianiem jest też nadużywanie substancji pobudzających (np. kofeiny), palenie tytoniu, zażywanie niektórych narkotyków lub leków o działaniu pobudzającym.

Najważniejsze przyczyny bezsenności wtórnej, to przede wszystkim zaburzenia nerwicowe oraz depresja. Warto też pamiętać, że przejściowe problemy z zasypianiem mogą być spowodowane podwyższoną temperaturą.

Do pozostałych głównych przyczyn bezsenności należy zmniejszenie się w czasie starzenia się ilości produkowanej i uwalnianej melatoniny. Bezsenność o takim podłożu leczy się stosując syntetyczny hormon (melatoninę).

Nieorganiczna hipersomnia
– Hipersomnią nazywamy albo stan nadmiernej senności w ciągu dnia i napadów snu (nie wynikających z niedoboru snu), albo wydłużone przechodzenie ze snu do stanu pełnego czuwania po przebudzeniu. Jeśli hipersomnia nie jest spowodowana czynnikami organicznymi, to zazwyczaj towarzyszy ona zaburzeniom psychicznym.
– Zaburzenia snu występują niemal każdego dnia przez co najmniej 1 miesiąc lub nawrotowo w krótszym okresie czasu i powodują albo znacznie gorsze samopoczucie, albo zaburzenia indywidualnego funkcjonowania w codziennym życiu.

Początek hipersomnii przypada zwykle na późną fazę wieku pokwitania lub wczesną dojrzałość. Sen podstawowy wydłuża się do kilkunastu godzin na dobę, jednak, podobnie jak drzemki w ciągu dnia, nie usuwa poczucia zmęczenia. Z nadmierną sennością współwystępują niekiedy zaburzenia świadomości towarzyszące przebudzeniu. W odróżnieniu od narkolepsji, czyli niepohamowanych, napadowych stanów senności, spowodowanych najczęściej silnymi emocjami, senność w hipersomnii jest możliwa do przezwyciężenia.

Przyczyny hipersomni:

  • Przesypianie problemów (depresja)
  • Zaburzenia gospodarki cukru
  • Anemia
  • Zaburzenia gospodarki hormonalnej – szczególnie u kobiet
  • Bezdech senny – częściej u chrapiących mężczyzn z nadwagą
  • Zmęczenie
  • Niedociśnienie

Nieorganiczne zaburzenia rytmu snu i czuwania
Jest to niezgodność między indywidualnym rytmem snu i czuwania a rytmem oczekiwanym w danym środowisku, co prowadzi do skarg na bezsenność lub hipersomnię.
W następstwie zaburzenia schematu snu i czuwania, osoba doświadcza bezsenności podczas podstawowego okresu snu lub nadmiernej senności w okresie czuwania, prawie każdego dnia przez co najmniej 1 miesiąc lub nawrotowo w przeciągu krótszych okresów czasu.

Somnambulizm (sennowłóctwo)
Jest to stan zaburzeń świadomości, w którym naprzemiennie występują cechy snu i czuwania. W czasie epizodu somnambulizmu pacjent wstaje z łóżka, zazwyczaj podczas pierwszej trzeciej części snu nocnego, i chodzi bez celu, ujawniając obniżony poziom świadomości, zmniejszoną aktywność i ograniczenie sprawności ruchowej. Po przebudzeniu epizod somnambulizmu pokryty jest zazwyczaj niepamięcią.
Śpiący nagle wstaje i zaczyna chodzić lub wykonywać inne czynności (np. jeść, ubierać się itp.), przy czym umysł znajduje się ciągle w stanie snu, więc niemożliwa jest świadoma kontrola zachowania. Oczy somnambulika są otwarte, więc może on omijać przeszkody czy przedmioty stojące mu na drodze, jednak jego reakcje na pytania innych osób mogą być powolne albo może nie być ich wcale.
Nazwa pochodzi od łacińskich słów: somnus – sen, i ambulus – chodzący. Przytrafia się on około 10% ludzi przynajmniej raz w życiu. Jest to szeroko rozpowszechnione zjawisko, silnie zróżnicowane pod względem nasilenia i częstotliwości. Większość przypadków somnambulizmu jest krótkotrwała i nie niesie ze sobą większego niebezpieczeństwa, jednak zdarzają się i takie, których skutkiem mogą być samookaleczenie i inne groźne wypadki.

Przyczyn somnambulizmu nie da się określić jednoznacznie, ponieważ zaburzenie to zdaje się
mieć kilka różnych źródeł fizjologicznych oraz psychologicznych. Swego czasu uważano, że
powody tego zaburzenia są czysto psychologiczne, i że jest ono niejako przedłużeniem snów.
Obecnie uważa się, że w grę wchodzą zarówno czynniki psychologiczne, jak i fizjologiczne i
chemiczne. Dodatkowo, powody somnambulizmu zależą w dużej mierze od wieku. U dzieci
większą rolę odgrywają czynniki fizjologiczne, a wraz z wiekiem dochodzą do głosu przyczyny
psychologiczne i chemiczne, takie jak stres i nadużywanie alkoholu, niektórych leków czy
narkotyków.
Somnambulizm występuje najczęściej u dzieci w wieku 4-12 lat. U wielu z nich są to przypadki sporadyczne, podczas gdy u innych lunatykowanie zdarza się dość często. Uważa się, że każde dziecko choć raz w życiu lunatykowało, zaś u 15% zdarza się to regularnie. Ze statystyk wynika także, że jest to zjawisko częstsze u chłopców niż u dziewczynek. Większość dzieci wyrasta z lunatyzmu w okresie dojrzewania. Natomiast osoby, które zaczęły lunatykować w późniejszym wieku, najczęściej borykają się z tym problemem przez całe życie.

Znacznie mniej dorosłych niż dzieci lunatykuje. Szacuje się, że zdarza się to raz na 200 przypadków. Somnambulizm dorosłych jest większym problemem niż somnambulizm dziecięcy, ponieważ lunatykujący jest bardziej agresywny i jego zachowanie częściej prowadzi do wypadków. W niektórych krajach (np. USA) somanmbulizm jest powodem wykluczenia z wojska, z powodu dostępu do broni i nieprzewidywalności zachowań oraz całkowitej nieświadomości swoich poczynań.

Lęki nocne
Są to epizody bardzo nasilonego, panicznego lęku z głośną wokalizacją, pobudzeniem ruchowym i pobudzeniem układu autonomicznego. Pacjent siada lub zrywa się z rozpaczliwym krzykiem, zazwyczaj podczas pierwszej trzeciej części snu nocnego, często rzuca się do drzwi, jakby próbował uciekać, chociaż bardzo rzadko wychodzi z pokoju. Pamięć epizodu jest szczątkowa i zazwyczaj ograniczona do jednego lub dwóch fragmentarycznych wyobrażeń.

Lęki nocne różnią się od koszmarów sennych pod kilkoma względami. Po pierwsze, chory nie budzi się w pełni, a jego pełne obudzenie często jest niemożliwe. Po drugie, chory reaguje negatywnie na dotyk fizyczny (np. objęcie) odpychając osobę próbującą go uspokoić. Po trzecie chory zazwyczaj nie pamięta przebiegu zajścia. Po czwarte, lęki nocne występują w fazie snu NREM, natomiast koszmary senne w fazie REM.

Zaburzenie występuje najczęściej u dzieci, w przedziale wiekowym od pół roku do 12 lat. Najczęściej zdarza się pomiędzy trzecim a czwartym rokiem życia. Według różnych szacunków zdarza się u od 1% do 6% dzieci, niezależnie od rasy i płci.

Przyczyny nie są w pełni poznane, czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia lęków nocnych są predyspozycje genetyczne, stresy związane z codziennym życiem, zmęczenie, gorączka, niektóre leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy.

W ograniczeniu częstotliwości występowania lęków nocnych może pomóc unikanie narażania chorego na stres w ciągu dnia, zapewnienie mu odpowiedniej ilości snu, przestrzeganie stałych godzin zasypiania i wstawania, unikanie przemęczenia.

W przypadku wystąpienia ataku należy zadbać by chory nie zrobił sobie krzywdy biegając po pokoju, nie budzić go, nie obejmować, mówić łagodnie i spokojnie. Należy pamiętać, że mimo otwartych oczu chory nie jest w pełni świadomy. Atak mija zazwyczaj sam w kilkanaście minut i chory spokojnie zasypia.

Koszmary senne
Są to przepełnione lękiem marzenia senne, które pacjent pamięta w najdrobniejszych szczegółach i niezwykle silnie przeżywa. Treść koszmarów sennych dotyczy zazwyczaj zagrożenia życia,
bezpieczeństwa lub godności osobistej. Często powtarzają się te same lub podobne przerażające
tematy. W czasie typowego epizodu dochodzi do znacznego pobudzenia układu autonomicznego, ale nie występuje wokalizacja ani wzmożenie ruchów ciała. Po przebudzeniu pacjent natychmiast jest w pełni przytomny i zorientowany.

Zjawisko to pojawia się zazwyczaj w dzieciństwie. Najczęściej w wieku około 5 lat, choć spostrzegano je u młodszych dzieci. Przypuszcza się, że koszmary senne występują jako reakcja dziecka na niepokój w rodzinie lub z powodu innych urazów psychicznych. Koszmary senne dorosłych są podobne do dziecięcych o tyle, że stanowią sygnał o psychicznym zranieniu. Poczucie bezradności i zagrożenie może bowiem występować w każdym wieku

Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznym (ICD-10 F50 – F59)

Do zespołów behawioralnych związanych z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi zalicza się:
Zaburzenia odżywiania (F50)
Nieorganiczne zaburzenia snu (F51)
Dysfunkcje seksualne nie spowodowane zaburzeniem organicznym ani chorobą somatyczną (F52)
Nadużywanie substancji nie powodujących uzależnienia (F55)

Zaburzenia psychiczne związane z porodem, nie sklasyfikowane gdzie indziej (F53)
Czynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami klasyfikowanymi w innych rozdziałach (F54)
Nieokreślone zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymi (F59)
Zaburzenia odżywiania (F50)
Do zaburzeń odżywiania zaliczamy:
Jadłowstręt psychiczny (anorexia nervosa)
Jadłowstręt psychiczny atypowy
Żarłoczność psychiczna (bulimia nervosa)
Atypowa żarłoczność psychiczna
Przejadanie się związane z innymi czynnikami psychologicznymi
Wymioty związane z innymi czynnikami psychologicznymi
Inne zaburzenia odżywiania się
Zaburzenia odżywiania się, nie określone

To tylko wstęp – więcej informacji znajdziecie Państwo na stronie w Mini-Akademii  zakładka Szersze wyjaśnienia (w Menu u góry strony) – zakładka 2 – Zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznym  (ICD-10 F50 – F59)