Definicje (kierunki psychologi, nurty)

Psychologia asocjacjonistyczna, atomistyczna – zapoczątkowana w XIX wieku w filozofii angielskiej.

Najważniejszą tezą psychologii asocjacjonistycznej jest to, że wszystkie złożone akty psychiczne (spostrzeganie, uczenie się, przypominanie, akty woli, uczucia) tworzą się poprzez asocjację (kojarzenie) z wrażeń, podobnie jak cząsteczki z atomów (dlatego psychologię asocjacjonistyczną zwano też atomistyczną). Zasadę tę przyjmował m.in. Wilhelm Wundt – twórca psychologii eksperymentalnej.

Od końca XIX w. do początku XX w. asocjacjonizm stopniowo tracił na popularności. Powrócił dopiero w nowej formie – koneksjonizmu w latach pięćdziesiątych XX w.

Atomizm psychologiczny to koncepcja, według której psychika składa się z najprostszych, nierozkładalnych elementów – wrażeń, aktów woli, uczuć, myśli.

Behawioryzm (ang. behavior lub behaviour – zachowanie) – kierunek psychologiczny, który rozwinął się w XX wieku, przede wszystkim w USA.

Założenia behawioryzmu są bardzo proste:

jakkolwiek kierunek ten nie neguje występowania zjawisk psychicznych, twierdzi, że są one swoistymi, ubocznymi artefaktami działania mózgu, których nie da się skutecznie badać metodami naukowymi, gdyż są one niedostępne obserwacji,
dlatego, jeśli psychologia ma być rzetelną nauką, musi się ograniczyć do mierzalnych, jasno zdefiniowanych eksperymentów, w których ludzi poddaje się działaniu określonych bodźców i obserwuje się ich określone reakcje na te bodźce.
Behawioryzm jest próbą zastosowania ścisłych, znanych z nauk przyrodniczych metod badawczych do badania ludzkiej psychiki. Behawioryzm doprowadził do ulepszenia metodologii nauk psychologicznych, kładąc nacisk na statystyczne zależności między obiektywnie mierzalnymi bodźcami i reakcjami. W swej złagodzonej postaci w dużym stopniu współtworzył współczesną teorię uczenia się, psychologię poznawczą oraz psychologię społeczną.

W skrajnej postaci behawioryzm zakładał, że bardziej złożone zjawiska psychiczne, takie jak np. uczucia wyższe, czy struktury wpojone kulturowo, nie mają większego wpływu na działanie ludzi, lecz że ludzie podobnie jak wszystkie inne zwierzęta działają wg stosunkowo prostych zasad opierających na stałych, odruchowych lub wyuczonych reakcjach na bodźce. Według tego skrajnego poglądu, większość zdrowych osobników ludzkich, niezależnie od ich „zawartości mózgu” będzie w tych samych warunkach reagować podobnie na podobne zestawy bodźców. Teoria ta jest już jednak w zasadzie porzucona, gdyż stoi w sprzeczności z wieloma eksperymentami psychologicznymi dowodzącymi dużego znaczenia tzw. zmiennych pośredniczących podczas reakcji na konkretne bodźce.

W ramach behawioryzmu rozwinęły się dwa podstawowe paradygmaty: warunkowanie klasyczne (inaczej warunkowanie reaktywne lub warunkowanie pawłowowskie) i warunkowanie instrumentalne nazywane także zamiennie warunkowaniem sprawczym.

Przedstawiciele behawioryzmu

– Iwan Pawłow – warunkowanie reaktywne
– John Watson – warunkowanie reaktywne
– Edward Tolman – warunkowanie instrumentalne
– Clark Hull – teoria integrująca warunkowanie reaktywne i warunkowanie instrumentalne.
– Burrhus Skinner – warunkowanie sprawcze
– Albert Bandura – psychologia społeczna

Inne znaczenia

Pojęcie behawioryzmu funkcjonuje również w informatyce, gdzie termin behawioryzm obiektu oznacza opis zachowania się obiektu (zbiór jego funkcji), a także w teorii literatury, gdzie oznacza odrzucenie introspekcji i przedstawianie tylko zachowań i dialogów bohaterów.

Biblioterapia (ang. bibliotherapy, reading therapy) – terapia wykorzystująca książki (np. ostatnio bardzo popularne w księgarniach „Opowiadania, które leczą” przeznaczone dla dzieci różnych grup wiekowych).
Właściwy proces biblioterapii powinien przebiegać w następujących etapach: identyfikacja, katharsis, wgląd.

Są różne oddziaływania i kierunki biblioterapii:
– przygotowujące (gdy czytelnik nie miał w ręku książki – podajemy mu pozycje przyjemne i łatwe, sam wybiera odpowiednią),
– korygujące – gdy za pośrednictwem książki chcemy uzyskać właściwe zmiany w zachowaniu i postawie .

Jeśli chodzi o biblioterapię stosowaną u dzieci – to szczególne zastosowanie mają bajki terapeutyczne o różnej treści, ukierunkowane do konkretnego dziecka z konkretnym deficytem, każda bajka ma wartość moralną, kończy się morałem – który należy rozwinąć w rozmowie z dzieckiem. W pracy z człowiekiem starym (brzydko to brzmi) – najbardziej skuteczną jest biofilia – afirmacja życia w okresie dzieciństwa i młodości, skupienie się na wspomnieniach człowieka starszego, na tym co w jego życiu było dobre i przyjemne.

Jednak nie wszystkie materiały czytelnicze pozwalają uzyskać wgląd i pomagają rozwiązać indywidualne problemy. Ostrożnie należy sięgać po pozycje zachodnie z optymistycznymi tytułami, można w ten sposób utracić własne nadzieje np. na wyzdrowienie swojego dziecka – nasze realia są całkiem odmienne – i nie zawsze to, co udaje się innym – znajdzie miejsce w naszym życiu

Dodaj komentarz