Dysleksja rozwojowa

Dysleksja rozwojowa (gr. dys = nie + lexis = wyraz, czytanie) czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania.
Według Światowej Federacji Neurologów – zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania przy stosowaniu standardowych metod nauczania i ilorazem inteligencji na poziomie co najmniej przeciętnym oraz sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych. Jest spowodowana zaburzeniami podstawowych funkcji poznawczych, co często uwarunkowane jest konstytucjonalnie. Zaburzenia te mogą dotyczyć percepcji wzrokowej – objawiającej się widzeniem, ale niedostrzeganiem, percepcji fonologicznej – objawiającej się słyszeniem, ale nieusłyszeniem oraz integracji powyższych procesów.
Typy dysleksji

U dzieci z dysleksją zazwyczaj stwierdza się zaburzenia percepcji wzrokowej, słuchowej oraz integracji percepcyjno-motorycznej.
Prof. Marta Bogdanowicz wyróżnia następujące typy dysleksji:
dysleksja typu wzrokowego, u której podłoża leżą zaburzenia percepcji i pamięci wzrokowej powiązane z zaburzeniami koordynacji wzrokowo-ruchowej i ruchowo–przestrzennej;
dysleksja typu słuchowego uwarunkowana zaburzeniami percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy, najczęściej powiązana z zaburzeniami funkcji językowych;
dysleksja integracyjna, kiedy to poszczególne funkcje nie wykazują zakłóceń, natomiast zaburzona jest koordynacja, czyli występują zaburzenia integracji percepcyjno-motorycznej;
dysleksja typu mieszanego, gdy występują jednocześnie zaburzenia w percepcji i pamięci słuchowej, pamięci i percepcji wzrokowej, wyobraźni przestrzennej;
dysleksja wizualna, gdy występuje nieład tzw. nieporządek.

W dysleksji mogą wystąpić zaburzenia mowy, uwagi, koncentracji i pamięci. Pierwotną przyczynę dysleksji rozwojowej wielu badaczy upatruje w zakłóceniach pracy OUN (ośrodkowego układu nerwowego). Nie wyklucza się również roli czynnika genetycznego.

Odmiany dysleksji:
dysleksja – terminem stosowanym także w węższym znaczeniu, do specyficznych trudności w czytaniu;
dysortografia – specyficzne trudności w pisaniu, przejawiające się popełnianiem różnego typu błędów, w tym ortograficznych, mimo znania zasad poprawnej pisowni;
dysgrafia – zniekształcenia strony graficznej pisma – brzydkie, niekaligraficzne pismo;
dyskalkulia – specyficzne trudności w rozwiązywaniu najprostszych nawet zadań matematycznych, np. trudności w dodawaniu czy mnożeniu;
dysfonia – objawia się niewyraźnym i cichym mówieniem – wada bardzo rzadko stwierdzana.
Objawy

Objawy ryzyka dysleksji

U dzieci w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym, przedszkolnym i częściowo wczesnoszkolnym (do ok. 9. r.ż.) nie można jeszcze zdiagnozować dysleksji rozwojowej. Jednak obserwuje się pewne objawy, które sygnalizują możliwość wystąpienia w przyszłości specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu. Nie determinują one jeszcze diagnozy (tej można dokonać na przełomie drugiej i trzeciej klasy szkoły podstawowej), jednak dzieci z poniższymi objawami zalicza się do tzw. grupy ryzyka dysleksji, gdyż bardzo często są to pierwsze sygnały nadchodzących trudności:

Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy (0 – 3 lata)
Motoryka duża – opóźniony lub nietypowy rozwój ruchowy. Dzieci nie raczkują lub mało raczkują. Mają trudności w utrzymaniu równowagi zarówno w pozycji siedzącej jak i stojącej. Późno zaczynają chodzić, słabo biegają.
Motoryka mała – opóźniony rozwój motoryki rąk. Dzieci są mało zręczne manualnie, nieporadne w czynnościach samoobsługowych
Funkcje językowe – opóźnienie rozwoju mowy. Dzieci później wypowiadają pierwsze słowa – (w pierwszym roku życia), proste zdania – w wieku 2 lat, zdania złożone – w wieku 3 lat.
Funkcje wzrokowe, koordynacja wzrokowo-ruchowa – opóźnienie rozwoju grafomotorycznego. Dzieci nie próbują same rysować, nie naśladują rysowania linii – w wieku 2 lat, mając 2,5 roku nie potrafią naśladować kierunku poziomego i pionowego linii, w wieku 3 lat nie umieją narysować koła.

Wiek przedszkolny (3 – 5 lat)
Motoryka duża – słaba sprawność ruchowa w zakresie ruchów całego ciała. Dzieci mają kłopoty z zachowaniem równowagi: podczas chodzenia po krawężniku, z trudem uczą się jeździć na rowerku trójkołowym czy hulajnodze, są niezdarne w trakcie zabaw ruchowych.
Motoryka mała – słaba sprawność manualna rąk przejawiająca się w niechęci do wykonania czynności samoobsługowych takich jak: zapinanie guzików, sznurownie butów. Dzieci te stronią także od udziału w zabawach manipulacyjnych typu: nawlekanie korali.
Koordynacja wzrokowo-ruchowa – budowanie z klocków sprawia dzieciom trudności, rysują niechętnie i prymitywnie, nie potrafią narysować koła w wieku 3 lat, kwadratu i krzyża w wieku 4 lat, trójkąta w wieku 5 lat.
Funkcje wzrokowe – – zaburzenia przejawiają się w postaci trudności w składaniu według wzoru: obrazków, puzzli, mozaiki, układanek itp. Rysunki dzieci są bogate pod względem treści, lecz prymitywne w formie.
Funkcje językowe – opóźniony rozwój mowy, trudności z wypowiadaniem trudnych wyrazów (przekręcanie ich), nieprawidłowa artykulacja wielu głosek, trudności z budowaniem wypowiedzi, zapamiętywaniem nazw, wydłużony okres posługiwania się neologizmami, trudności z zapamiętywaniem krótkich piosenek i wierszy, trudności z budowaniem wypowiedzi.
Lateralizacja – opóźniony rozwój przejawiający się w braku preferencji jednej ręki. Dzieci pod koniec wieku przedszkolnego nie potrafią wskazać prawej ręki (lub mylą się).

Klasa zerowa (6 – 7lat) objawy jak wyżej oraz:
Motoryka duża – w dalszym ciągu obniżona sprawność ruchowa. Dzieci mają trudności z utrzymaniem równowagi, słabo biegają, skaczą. Napotykają na trudności w trakcie nauki jazdy na łyżwach, nartach, rowerze, hulajnodze.
Motoryka mała – w dalszym ciągu mała sprawność manualna przejawiająca się w wykonywaniu precyzyjnych ruchów np. zawiązywanie sznurowadeł na kokardkę, używanie widelca, nożyczek. Widoczne są również trudności w opanowaniu prawidłowych nawyków ruchowych podczas rysowania i pisania np. niewłaściwe trzymanie ołówka w palcach, kreślenie w niewłaściwym kierunku linii poziomych (od dołu do góry) i poziomych (od prawej do lewej).
Koordynacja wzrokowo-ruchowa – trudności z rzucaniem i chwytaniem piłki, trudności z rysowaniem szlaczków, odtwarzaniem złożonych figur geometrycznych.
Funkcje językowe – wadliwa wymowa, przekręcanie trudnych wyrazów np. sosa lub szosza. Dzieci mają trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych, wyrażających stosunki przestrzenne: nad-pod, za-przed, wewnątrz-na zewnątrz. Błędnie budują wypowiedzi w których występują liczne błędy gramatyczne. Występują również trudności z różnicowaniem podobnych głosek (np. z-s, b-p, k-g) w porównywanych słowach typu: kosa-koza lub tzw. sztucznych: resa-reza. Dzieci mylą nazwy zbliżone fonetycznie. Mają trudności z zapamiętywaniem materiału uszeregowanego w serie i sekwencje np. dni tygodnia, miesiące, pory roku, nazwy kolejnych posiłków. W wolnym tempie nazywają szeregi prostych obrazków oraz nazywają i zapamiętują litery alfabetu, cyfry. Pojawiają się trudności w trakcie powtarzania z pamięci szeregów cyfrowych (złożonych z 4 cyfr) i szeregu słów. W dalszym ciągu widoczne są trudności z zapamiętywaniem wiersza, piosenki, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie.
Funkcje wzrokowe – można dostrzec trudności z wyróżnianiem elementów z całości, a także z ich syntetyzowaniem w całość. Widoczne są również trudności z odróżnianiem kształtów podobnych (figur geometrycznych, liter) lub identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni.
Lateralizacja – w dalszym ciągu występuje brak ustalenia ręki dominującej występuje oburęczność Orientacja w schemacie ciała i przestrzeni – w dalszym ciągu widoczne są trudności związane ze wskazywaniem części ciała przy określaniu ich terminami: prawe-lewe (np. prawa ręka, lewa ręka) oraz w określaniu kierunku na prawo i na lewo od siebie.
Orientacja w czasie – zaburzenia dotyczące trudności z określeniem pory roku, dnia.
Czytanie – trudności w nauce czytania nasilają się. Dzieci czytają bardzo wolno głównie głoskując i nie zawsze dokonują poprawnej wtórnej syntezy. Przekręcają wyrazy, nie rozumieją przeczytanego zdania.
Pisanie – dzieci często piszą litery i cyfry zwierciadlane i/lub zapisują wyrazy od lewej do prawej.
Wiek szkolny (klasa I -III)
Motoryka duża – w dalszym ciągu mała sprawność ruchowa całego ciała przejawiająca się trudnościami w opanowaniu jazdy na hulajnodze, dwukołowym rowerze itp. Dzieci stronią od ćwiczeń fizycznych i zabaw ruchowych.
Motoryka mała -dzieci nie opanowały jeszcze w pełni czynności samoobsługowych związanych z ubieraniem się, myciem, jedzeniem (nożem i widelcem).
Koordynacja wzrokowo-słuchowa – trudności widoczne są w trakcie rzucania do celu i chwytania. Dzieci niechętnie rysują i piszą ponieważ w niewłaściwy sposób trzymają narzędzie pisarskie przez co szybciej się męczą. Mają trudności z rysowaniem szlaczków w liniaturze zeszytu i przy odtwarzaniu złożonych figur geometrycznych. Niski poziom graficzny rysunków i pisania sprawia , że dzieci brzydko rysują i niestarannie piszą.
Funkcje wzrokowe – dzieci mają trudności z wyróżnianiem elementów z całości i/lub z ich syntetyzowaniem w całość. Pojawiają się one również w związku z wyodrębnianiem kształtów podobnych (np. liter m – n, l – t – ł) lub identycznych, lecz inaczej położonych w przestrzeni (np. liter p – g – b – d).
Funkcje językowe – występuje wadliwa wymowa. Dzieci przekręcają złożone wyrazy, używają sformułowań niepoprawnych pod względem gramatycznym. W dalszym ciągu występują trudności z pamięcią fonologiczną , sekwencyjną, czyli trudności dotyczące zapamiętywania: sekwencji nazw (np. dni tygodnia, pór roku, nazw kolejnych posiłków), sekwencji czasowej (wczoraj – dziś – jutro) i sekwencji cyfr. Pojawiają się trudności z zapamiętywaniem tabliczki mnożenia. Lateralizacja – w dalszym ciągu utrzymuje się oburęczność.
Orientacja w schemacie ciała i przestrzeni – występują trudności z jednoczesnym wskazywaniem na sobie części ciała i określanie ich terminami. Ponadto widoczne są trudności z określeniem położenia przedmiotów względem siebie oraz pisanie liter i cyfr zwierciadlane i/lub zapisywanie wyrazów od prawej do lewej strony.
Czytanie – dzieci czytają bardzo wolno, posługując się głoskowaniem lub sylabizowaniem z wtórną syntezą słowa , przy małej ilości błędów. Jeśli czytają bardzo szybko popełniają wiele błędów (domyślanie się treści z kontekstu). Dzieci niewłaściwie i słabo rozumieją czytany tekst.
Pisanie – opóźnienie rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej wpływa na opanowanie poprawnej pisowni. Występują trudności związane z zapamiętywaniem kształtu rzadziej występujących liter o skomplikowanej strukturze. Dzieci mylą litery podobne pod względem kształtu oraz litery identyczne, lecz inaczej położone w przestrzeni. Popełniają również błędy podczas przepisywania tekstów.
Pisanie – trudności z opanowaniem poprawnej pisowni wynikają również z opóźnienia rozwoju fonologicznego aspektu funkcji językowych i pamięci fonologicznej. Objawiają się one myleniem liter odpowiadających głoskom podobnym fonetycznie. Dzieci mają trudności z zapisywaniem zmiękczeń, mylą głoski i – j, głoski nosowe ą – om, ę – en. Nagminnie opuszczają lub dodają litery, przestawiają, podwajają litery i sylaby. Piszą bezsensowne wyrazy. Nasilają się trudności w trakcie pisania ze słuchu.
Orientacja w czasie – występują trudności przy określaniu pory roku, dnia, czasu na zegarze.

Zestawienie
pomijanie w rozwoju ruchowym raczkowania; opóźniony rozwój mowy; znacznie późniejszy moment rozpoczęcia porozumiewania się z otoczeniem przy pomocy słów, utrzymujące się trudności z poprawnością wypowiedzi zarówno w zakresie gramatyki, jak prawidłowym wybrzmiewaniem głosek, mowa niewyraźna, niezrozumiała dla otoczenia; mała obniżona sprawność ruchowa w zakresie swojego ciała, tzw. duża motoryka: trudności z utrzymaniem równowagi, niezdarność ruchów; niechęć do zabaw ruchowych, kłopoty z łapaniem piłki, rzucanie do celu; mała sprawność rąk, tzw. mała motoryka : niechęć w zapinaniu guzików, sznurowania butów, używanie widelca, nożyczek; słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa , dziecku sprawia trudność budowanie z klocków, niechętnie bawi się klockami, puzzlami, nie umie układać układanek według wzoru, tworzy tylko własne kompozycje, niechętnie rysuje; opóźniony rozwój lateralizacji – dziecko używa na zmianę raz jednej a raz drugiej ręki, ma trudności w określeniu stron: lewa – prawa; zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci wzrokowej , trudności z rysowaniem figur, odtwarzaniem figur geometrycznych, rysowaniem szlaczków; ma trudności w różnicowaniu głosek podobnych dźwiękowych; zaburzenia analizy i syntezy wyrazów; ma problemy z zapamiętywaniem krótkich wierszyków i piosenek, oraz miesięcy, trudności z wymową, wadliwa wymowa; przy pierwszych próbach czytania przekręca wyrazy, wolne tempo czytania ; słabe rozumienie tekstu ; przy pierwszych próbach pisania – niestaranne, brzydkie pismo, popełnianie błędów przy przepisywaniu, mylenie liter, opuszczanie liter, dodawanie, przestawianie, podwajanie liter.
Do dokładnego zbadania dziecka może posłużyć Skala Ryzyka Dysleksji opracowana przez prof. Martę Bogdanowicz.

Objawy – trudności w nauce

W pisaniu
trudności z utrzymaniem pisma w liniaturze zeszytu, trudności w przepisywaniu, trudności w pisaniu ze słuchu,mylenie liter b – p, d – b, d – g, u – n, m – w, n – w (inwersja statyczna) s – z, dz – c, sz – s, o – a, ł – l, ę – e trudności w pisaniu wyrazów ze zmiękczeniami, dwuznakami, głoskami tracącymi dźwięczność,nieróżnicowanie ę – en – e, ą – om opuszczanie drobnych elementów liter, gubienie liter, opuszczanie końcówek i cząstek wyrazów, opuszczanie litery,przestawianie liter w wyrazach (inwersja dynamiczna)przestawianie szyku dyktowanych wyrazów, błędy ortograficzne wynikające ze słabszej pamięci wzrokowej, zniekształcanie graficznej strony pisma, wolne tempo pisania, niewłaściwe stosowanie małych i wielkich liter, trudności w różnicowaniu wyrazów podobnie brzmiących (np. bułka – półka)złe rozmieszczenie pracy pisemnej w przestrzeni, brak lub niewłaściwe stosowanie interpunkcji

W czytaniu wolne tempo, niepewne, „wymęczone”błędy w czytaniu: zamiana liter, opuszczanie liter, zamiana brzmienia, nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów, trudności we właściwej intonacji czytanej treści – zbytnia koncentracja na technice obniża rozumienie czytanej treści, rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych – zgadywanie, opuszczanie linii lub odczytanie jej ponownie, gubienie miejsca czytania, opuszczanie całego wiersza, zmiana kolejności liter i wyrazów, przestawianie liter w wyrazie, co zmienia jego sens, niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego, trudności w dzieleniu dłuższych wyrazów na sylaby i syntezie sylab, trudności w wyszukaniu najistotniejszej myśli w tekście tzw. hiperleksja: czytanie płynne, w dobrym tempie, bezbłędne, jednak bez rozumienia treści

Trudności występujące w nauce innych przedmiotów trudności w rysowaniu jako czynności – trudności w rozplanowaniu rysunku, zbyt silny lub zbyt słaby nacisk ołówka, zmiany kierunku w rysunkach (błędny kierunek odwzorowywania)trudności w nauce języków obcych, które cechuje znaczna rozbieżność między wymową a pisownią wyrazów – objawy takie jak w języku polskim – trudności w uczeniu się pamięciowym – tabliczka mnożenia, nauka wierszy, ciągi słowne, trudności w nauce geografii – utrudnione czytanie mapy, niewłaściwa orientacja w stronach świata, trudności w nauce geometrii – zmiany kierunku w rysunkach geometrycznych, zakłócenia orientacji i wyobraźni przestrzennej, trudności w rozumieniu pojęć geometrycznych (utrudnione przyswajanie werbalne)trudności występujące na lekcjach wychowania fizycznego – błędne rozumienie instrukcji ćwiczeń spowodowane słabą orientacją w schemacie ciała i przestrzeni, obniżona sprawność ruchowa, nierównomierna koncentracja uwagi, wolne tempo pracy

Przyczyny dysleksji

Na rozwój dysleksji składa się wiele przyczyn. Obecnie podejrzewa się, że może mieć m.in. podłoże genetyczne (Schulte -Körne 2001, 2006). Zmiany dotyczą genu DCDC2 zlokalizowanego na 6 chromosomie człowieka kodującego białko doublecortin domain containing 2 określane tym samym skrótem co gen. Białko to powoduje zaburzenia w budowie mikrotubl. Oprócz tego badane są geny 1, 2, 3 i 15. Ten ostatni był pierwszym kandydatem na „winnego dysleksji”. Około roku 1950 przeprowadzonych zostało wiele badań w rodzinach obciążonych tym zaburzeniem i właśnie gen 15 DYXS1 miał wywoływać zmiany w rozwoju mózgu i postrzeganiu wzrokowym i słuchowym.[potrzebne źródło]

Dysleksja według badań Gerd Schulte – Körne jest dziedziczna. Prawdopodobieństwo odziedziczenia trudności w czytaniu szacuje na 60%, natomiast problemów z ortografią: 70 do 80%.
Nadużycia w wydawaniu opinii o dysleksji

Zdarzały się i zdarzają przypadki nadużywania niesłusznego rozpoznania dysleksji (mniej lub bardziej nieuczciwie „załatwienie” zaświadczenia przez rodziców dziecka, w prywatnych poradniach psychologicznych) w celu „ochrony” uczniów mających trudności w nauce z innych powodów (np. niechęci do niej) przed konsekwencjami.
Konieczne jest wykluczenie schorzeń organicznych (neurologicznych); rozpoznanie dysleksji jest możliwe wyłącznie u osób w normie intelektualnej, która zna zasady poprawnej pisowni, ale zaburzenie CUN powoduje niestosowanie ich; rozpoznanie dysleksji można postawić po co najmniej kilkumiesięcznych intensywnych ćwiczeniach korekcyjno – kompensacyjnych (zorganizowanych przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły) – ma to wykluczyć opiniowanie o dysleksji u kogoś, kto problemy z pisaniem i czytaniem ma w wyniku zaniedbań środowiskowych; opinię o dysleksji wydaje się obecnie na etapie klas IV-VI i dokument ten jest ważny na wszystkich etapach edukacji; opinia o dysleksji zobowiązuje szkołę do dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia, jak również do zastosowania zmodyfikowanych kryteriów oceny (również na egzaminie maturalnym obecnie z języka polskiego i języka obcego nowożytnego) pod warunkiem wykonywania przez ucznia zaleconych mu ćwiczeń (zorganizowanych przez np. poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub na terenie szkoły). Międzynarodowa klasyfikacja: (ICD-10 F81.0 oraz DSM IV 315.0)

Dodaj komentarz