F – od fantazja do Funkcjonalizm

Fantazja, fantazmat to pojęcie pochodzące z języka psychoanalizy. Fantazja to pewien wyobrażony scenariusz w którym w sposób jawny lub ukryty osoba spełna swoje życzenia. Fantazja jest elementem rzeczywistości psychicznej. To co podmiot uważa za swoje rzeczywiste wspomnienie jest – z punktu widzenia psychoanalizy – jedynie jego fantazją i nie musiało się wydarzyć w rzeczywistości lub wydarzyło się inaczej niż jest to relacjonowane przez podmiot.

W najwęższym znaczeniu tego terminu, pod pojęciem fantazji rozumieć należy marzenie dzienne, scenariusz snuty przez podmiot w stanie świadomości, w którym prezentuje sobie pożądany lub niepożądany przebieg pewnych przyszłych lub przeszłych wydarzeń.

W szerszym znaczeniu fantazje to przekonania, wspomnienia przeszłych wydarzeń. W tym znaczeniu fantazja jest pochodną nieświadomości. Fantazje zatem mogą być świadome lub nieświadome. Fantazja pozostanie świadoma dopóty, dopóki jej związek ze nieświadomością nie zostanie zauważony przez cenzurę. Nieświadome fantazje – zgodnie z koncepcją Zygmunta Freuda są przyczyną nerwicy.

Fiksacja
Fiksacja (od łac. figere, przybijać) – Jeden z mechanizmów obronnych znanych w psychologii.

Polega na kurczowym trzymaniu się wyuczonych mechanizmów przystosowania (myśli i zachowań), dzięki czemu nie dopuszcza się myśli, które mogłyby spowodować frustrację. Daje to krótkotrwały zysk psychologiczny w postaci zmienjszenia napięcia (co jest podstawowym zadaniem mechanizmów obronnych), jeśli zagrożenie minie, ale uniemożliwia przystosowanie się do niego.

Wyróżnia się również tak zwane fiksacje rozwojowe. Polegają one na zablokowaniu się rozwoju emocjonalnego na pewnej fazie i braku przejścia do następnej fazy rozwojowej. W tym sensie np. w psychoanalizie używa się sformułowań „fiksacja oralna”, „fiksacja analna” itd. jako określenia rozwojowej fiksacji energii libidalnej – „fiksacja libidalna” (szerzej zobacz: rozwój psychoseksualny).

Fiksacje rozwojowe związane są z frustracją i deprywacją potrzeb charakterystycznych dla danego wieku rozwojowego. Jeśli w danym okresie jest zbyt wiele lub zbyt mało frustracji podstawowych dla danego wieku potrzeb, prowadzi to do fiksacji. W efekcie takiej fiksacji np. dorosła osoba żywić może stany wewnętrzne, dylematy, sposoby myślenia itd. charakterystyczne dla młodszego wieku rozwojowego. Na przykad dorosły mężczyzna mieszka z rodzicami i nie przeżywa pragnień założenia własnej rodziny, związania się z inną bliską osobą, źle się czuje w sytuacjach faktycznej niezalezności itp.

Fiksacja może być także następstwem silnych frustracji życiowych i stresu, który przekracza możliwości adaptacyjne. Taka fiksacja (obok innych konsekwencji) pojawiać się może jako skutek na przykład śmierci bliskiej osoby, choroby, utraty pracy i innych nieszczęść (więcej zobacz: teoria frustracji – agresji). O sile sytuacji stresujących (stresorów)szerzej zobacz: stres.

Przykłady:
Orkiestra na Titanicu podobno grała do samego końca…
Nie mam pracy i w związku z tym oglądam non stop TV
Gdy jestem zmęczony, zdenerwowany lub smutny, włączam telewizor i przeskakuję bezmyślnie z kanału na kanał.
Palenie papierosów może być interpretowane jako fiksacja oralna, bowiem imituje ssanie piersi (szerzej zobacz: faza oralna)
Na rozmowie kwalifikacyjnej lub gdy nie wiem co odpowiedzieć na egzaminie, powtarzam ciągle tę samą frazę.

Frotteryzm Frotteryzm, ocieractwo – rodzaj zaburzenia seksualnego (parafilii), w którym jednostka odczuwa podniecenie seksualne dotykając lub ocierając się o ciało obcej osoby w zatłoczonych miejscach publicznych. Zaburzenie to dotyka głównie mężczyzn i uznawane jest za formę ekshibicjonizmu; niekiedy wiąże się z fetyszyzmem pośladków.
Frustracja
Frustracja to zespół przykrych emocji związanych z niemożnością realizacji potrzeby lub osiągnięciu określonego celu. Czasem frustrację definiuje się jako każdą sytuację, która wywołuje nieprzyjemne reakcje: ból, gniew, złość, nudę, irytację, lęk i inne formy dyskomfortu. W innych wypadkach jako reakcję na przeszkodę w osiąganiu celu, do którego się dąży. Na przykład będę silnie sfrustrowany jeśli drzwi autobusu, do którego biegnę, zamkną mi się tuż przed nosem.

W psychoanalizie traktuje się frustrację (czyli niemożność zaspokojenia popędów i potrzeb) jako czynnik rozwojowy, który przyczynia się do dojrzewania osobowości. Jeśli dziecko nie przeżywa frustracji, następuje fiksacja rozwojowa, podobnie jest wtedy, gdy frustracji jest zbyt wiele.

Psychologowie społeczni są zdania, że siła frustracji zależy od kilku czynników:
Zaskoczenie. Gdy frustracja jest niespodziewana, jest silniejsza. Frustrację, której się spodziewamy, jest łatwiej znieść. W związku z tym niektóre osoby tworzą odpowiednie nastawienie (zobacz: obronny pesymizm), którego zadaniem jest obrona przed niespodziewaną frustracją. Po prostu spodziewają się porażek zamiast sukcesów – „i tak mi się nie uda”. W ten sposób chronią się przed ewentualnymi frustracjami. Niestety taka postawa jest także demotywująca i zwiększa szanse porażki. Skrajną formą obrony jest samoutrudnianie.
Oczekiwania co do celu. Jeśli są wysokie, przeżywamy silniejszą frustrację, gdy cel jest nieosiągalny. Podobnie, czasem próbujemy poradzić sobie z ewentualną porażką poprzez obniżanie oczekiwań – „nie zależy mi”. Z tego powodu ludzie czasem nie przygotowują się do naprawdę ważnych dla siebie momentów – na przykład idą na rozmowę kwalifikacyjną nieprzygotowani na pytanie: „Ile chcesz zarabiać?”
Frustracja niezrozumiała. jest silniejsza niż taka, którą rozumiemy i wiemy dlaczego miała miejsce. Na przykład, jeśli rodzic tłumaczy dziecku pewne zakazy, mniej frustruje, natomiast jeśli są one opatrzone komentarzem „nie bo nie”, wtedy dziecko będzie bardziej sfrustrowane. Rozumienie powinno się jednak pojawiać przed pojawieniem się frustracji. Rozumienie po fakcie jest mniej uspokajające.
Poprzednie frustracje. Frustracje nakładają się. Poprzednie frustracje mogą powodować, że bieżąca wydaje się nam bardzo silna. Człowiek nie spostrzega jednak subiektywnie ciągu nakładających się frustracji, zwykle ma wrażenie, że ostatnie wydarzenie jest najsilniej frustrujące. (Zobacz też: teoria transferu pobudzenia)
Bliskość celu. Im bliżej był cel, którego nie udaje się nam osiągnąć, tym większa frustracja.

Deprywacja jest to zjawisko podobnego braku zaspokojenia lub niemożności osiągnięcia celu, jednak we frustracji jesteśmy przekonani, że pożądany cel jest możliwy do osiągnięcia. W deprywacji cel ten jest subiektywnie niemożliwy do osiągnięcia. Dlatego na przykład te dzieci, którym odmawia się komputera, ale które wiedzą, że rodzice nie mogą go kupić, przeżywają deprywację, te zaś które sądzą, że rodzice mogliby go kupić (np. dlatego, ze kiedyś obiecywali), przeżywają frustrację.

Frustracja prowadzi do kilku konsekwencji:
Próby pokonania przeszkody. Jeśli się one nie powiodą pojawia się:
– Agresja
– Regresja
– Apatia

Fuga
Fuga, fuga dysocjacyjna to dysocjacyjne zaburzenie nerwicowe, w którym występują ucieczkowe działanie impulsywne.

Rzadko występuje w postaci tzw. zamroczenia jasnego, kiedy człowiek wykonuje różne czynności, wędruje, nawiązuje kontakty niezgodne z dotychczasową formą postępowania. Stan ten cechuje się zanikiem pamięci.
Fuga występuje często u osób chorych na padaczkę typu skroniowego, z tą różnicą, że objawy się powtarzają i nie występuje związek czasowy i przyczynowy z jakimś szczególnym wydarzeniem emocjonalnym.
Cześciej jest spotykana w zaburzeniach osobowości, zwłaszcza typu histrionicznego.
Nie diagnozuje się fugi dysocjacyjnej po napadzie padaczkowym (ICD-10 G45.3).
Zjawiskiem podobnym jest skłonność do bezcelowych wędrówek – poriomania
Nie należy do takich przypadków zaliczać włóczęgostwa – dromomanii, czy ucieczki z miejsca przestępstwa.

Funkcjonalizm

Funkcjonalizm to jedna ze szkół psychologicznych zakładająca, że procesy psychiczne mają do wypełnienia funkcje, które je organizują. Kierunek ten powstał w USA. Pytaniem prowadzącym było dlaczego ludzie robią tak a nie inaczej? i po co?.

Funkcjonaliści próbowali zrozumieć jak określonego rodzaju bodźce prowadzą do określonego rodzaju reakcji.

Twórcy:

William James:
– funkcja świadomości polega na tym, iż ułatwia dostosowanie zachowania jednostki do jej środowiska, co jest istotne dla jej przeżycia (wpływ teorii Darwina),
– świadomość ujawnia się w doświadczeniu a doświadczenie to uczestniczenie w świecie, a nie tylko jego obserwacja,
– świadomość to zdolność do odnoszenia doświadczenia do bieżących sytuacji życiowych,
– cechy świadomości:
— zmienność
— twórczość
— selektywność
— jedność.

John Dewey:
– zadaniem świadomości jest koordynacja między organizmem a środowiskiem,
– dziedziną świadomości jest myślenie – jest to najpoważniejszy wymiar świadomości,
– myśl to odpowiedź organizmu na problemy związane z dostosowaniem się do środowiska.

James Angel sformułował 3 nakazy funkcjonalizmu
– badać procesy umysłowe
– badać funkcjonowanie świadomości
– badać ogół związków organizmu ze środowiskiem.

Według Angela świadomość jest ciągłym strumieniem, właściwością psychiki w nieustanej interakcji ze środowiskiem, oraz ułatwia człowiekowi przystosowanie do środowiska.

Gdy zachowania przystosowawcze powtarzają się, stają się nawykami. Jeżeli obserwujemy zespół nawyków danej osoby, możemy przewidzieć jej zachowanie w różnych sytuacjach, a nawet całych grup społecznych. Przedmiotem badań są nawyki, a metodą badań obserwacja.

Dodaj komentarz